Book Title: Arjava
Author(s): Ramanlal C Shah
Publisher: Z_Jintattva_Granth_1_002039.pdf and Jintattva_Granth_2_002040.pdf
Catalog link: https://jainqq.org/explore/249441/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Arjava Arjava saMskRta zabda che. eno artha thAya che saraLatA. saMskRta nu zabda parathI te Avyo che. normA mArkavana | Rju eTale saraLa, Arjava eTale saraLatA, niSkapaTapaNuM, avakratA, nikhAlasatA, nirmaLatA, nidabhatA. ArjavA med Straightforwardness, honesety, sincerity, uprightness, simplicity, open-heartedness vagere. Arjava zabdanA A vyavahAru artha che. Arjavano paramArtha dharma ne adhyAtmanA kSetre vadhu gahana ane vadhu mahattvano che. jaina darzanamAM dharmanAM dasa lakSaNa athavA dasa prakAranA yatidharma je batAvavAmAM AvyAM che temAM ArjavanuM sthAna trIjuM che. dasa lakSaNI dharma A pramANe che : (1) kSamA, (2) mArdava, (3) Arjava, (4) zauca, (5) satya, (6) saMyama, (7) tapa, (8) tyAga, (9) AkiMcanya ane (10) brahmacarya. A dase lakSaNone AtmapuruSArtha dvArA enI uttama koTie pahoMcADavAnAM che. samyagudarzana mATe e anivArya che. gRhasthajIvana karatAM munipaNAmAM enI vizuddhi ane utkRSTatAne avakAza vadhu rahe che. eTale ja paryuSaNa parva daramyAna A dasalakSaNI dharmanI ArAdhanA upara vadhu bhAra mUkavAmAM Avyo che. A dase lakSaNa paraspara saMkaLAyelAM che ane ekabIjAne sahAyaka bane che. zrI pUjyapAdasvAmIe "sarvArthasiddhi'mAM ArjavanI vyAkhyA ApatAM kahyuM che : vAsthavitA >>va | arthAt yoganI avakratA (saraLatA) e Arjava che. yoga traNa prakAranA che : mananA, vacananA ane kAyAnA. mana, vacana ane kAyAthI saraLapaNuM e Arjava che. manamAM hoya te ja pramANe vacanamAM Ave ane te ja pramANe kAyAthI AcaraNa thAya. Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Arjava 103 ArjIvanI anya vyAkhyAo A pramANe che : ArnavaM moniprada: | mAyAnA udayano nigraha karavo te Arjava. manovavanavAyarmanamodityamArtavan - eTale mana, vacana ane kAyAnAM kAryomAM akuTilatA tenuM nAma Arjava. kahyuM che : mana meM hoya so vacana ucariye, vacana hoya so tanase kariye. je manamAM hoya te pramANe vacana uccAravuM joIe ane vacana pramANe vartana hovuM joIe. alabatta, e zubha hoya to ja Arjava kahevAya. duSTa vicAra pramANe duSTa vartana hoya to te Arjava na kahevAya. koIka lekhake kahyuM che : 'Sincerity is to speak as we think, to do as we pretend and profess, to perform what we promise, and really to be what we would seem and appear to be.' saraLatA gRhasthomAM hoya ke na hoya, muniomAM to te avazya hovI joIe. jeTale aMze munimAM saraLatAnI nyUnatA teTale aMze lakSmaNA sAdhvInI jema temanA munipaNAmAM nyUnatA, dasavaikAlika sUtramAM bhagavAna mahAvIre kahyuM che : paMcAsava pariNNAyA tiguttA chasu saMjayA / paMca niggahaNA dhIrA niggaMthA ujjudaMsiNo / / [ pAMca Azravone sArI rIte jANanAra, traNa guptivALA, cha jIvakAyanA rakSaka, pAMca indriyono nigraha karanAra, dhIra evA nigraMtha muni saraLa dRSTivALA hoya che. zrI kundakundAcArye 'bArasa aNuvekakhAmAM kahyuM che : mottUNa kuDilabhAvaM Nimmala hidayeNa caradi jo samaNo / ajjava dhammaM taDyo tassa du saMbhavadi niyameNa #1 [ je zramaNa kuTila bhAvone choDIne nirmaLa hRdayathI cAritranuM pAlana kare che, eno niyamathI avazya Arjava nAmano trIjo dharma thAya che. ] Arjava eTale avakratA. vakratA eTale kuTilatA athavA mAyAcAra. manamAM kaMIka hovuM ane kahevuM kaMIka athavA karavuM kaMIka te mAyAcA2. potAnA Azayone chupAvavA e mAyAcAra. potAnI icchA pAra pADavA mATe, potAnuM Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104 jinatattva kArya siddha karavA mATe mAyAcArI mANasa chaLakapaTano Azraya le che. moTA dagAbAja daMbhI mANasono mAyAkaSAya atyaMta tIvra hoya che. keTalAka sArA gaNAtA saMtamahAtmAo paNa lokahitane lakSamAM rAkhI amuka vAta gupta rAkhatA hoya che ane jarUra paDye goLa goLa bolatA hoya che. e teono mAyAkaSAya che. alabatta e eTalo tIvra nathI hoto. mAyAkaSAyanA anaMtAnubaMdhI, apratyAkhyAnI, pratyAkhyAnI ane saMjvalana nAmanA cAra prakAra che. AvI mAyAne je vaza nathI thatA te potAnA Arjava guNane pragaTa kare che. uttarAdhyayanasUtramAM bhagavAnane pUchavAmAM AvyuM che : mAvinA mate ve jiMdagaLacaTTa? [mAyA upara vijaya prApta karIne he bhagavAna ! jIva zuM utpanna kare che ?]. bhagavAna kahe che : mAyA vijaeNaM ajjavaM jaNayai / [mAyA upara vijaya meLavIne jIva Arjava arthAt saraLa svabhAvane utpanna kare che. ] x x x ajjavayAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNayai ? [bhagavAna ! ArjavathI jIva zuM utpanna kare che ? ] bhagavAna uttara Ape che : ajjakyAeNaM kAujjuyayaM bhAvajjuyayaM bhAsujjayayaM bhAsujjuyayaM avisaMvAyaNaM [ ArjavathI arthAt saraLa svabhAvathI jIva kAyA, bhAva (mana) ane (vacana)nI avisaMvAditA (avakrapaNuM) utpanna kare che. ] kArtikeyAnuprekSAmAM kahyuM che : jo ciMtei Na vaMka Na kuNadi vaMkaM Na jaMpade vaMkaM / Naya govadi NiyadosaM ajjava dhammo have tassa / / [je manathI vakra ciMtana nathI karatA, kuTilatAyukta vakra kArya nathI karatA, vakra bolatA nathI tathA potAnA doSone gopavatA nathI e Arjava dharmane pAme che. ] Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Arjava 15 svabhAvanI saraLatA e AtmAno eka moTAmAM moTo ane mahattvano saddaguNa che, paraMtu saMsAramAM jIvane bharamAvanArA mANaso ane tattvo hoya che. lucco mANasa kAvI gayAnuM najare jovA maLe che tyAre bhoLA jIvo vimAsaNamAM paDI jAya che. bIjI phAvI gayA ane ApaNe rahI gayA e prakAranA anubhavo ane avalokano jIvane pAko thavAnI preraNA kare che. luccAI, pakkAI, beImAnI, anIti ityAdine hoMziyArImAM khapAvAya che ane mA-bApa dvArA ja bALakane jyAre tenA pATha bhaNAvAya che tyAre bALakano uchera paNa te rIte thAya che. jAte chetarAvuM nahIM e eka vAta che ane bIjAne chetaravo nahIM e bIjI vAta che. bIjAne chetarIne saphaLa thavAnI salAha kuTila mANaso taraphathI apAya che. vyavahAramAM, sAmAjika kAryomAM, vepAramAM, rAjakAraNamAM saraLatAbhoLapaNane doSarUpa gaNavAmAM Ave che. mUrNatva ane saraLatA vacce bheda che. paraMtu saraLatA paNa rAjakAraNamAM niSiddha manAya che. jUnA vakhatamAM rAjAone yukti-prayuktio zIkhavavAmAM AvatI. cANakyanIti saraLatAnI virodhI che. duzmana rAjA sAthe saraLatA na cAle. duSTa mANaso sAthe saraLatAno vyavahAra na hoI zake. "cANakyanIti'mAM kahyuM che : nAtyantasaralairbhAvyaM gatvA pazca vanasthalIm / chidyante saralAstatra kujAstiSThanti pAdapAH / / [mANase atyaMta saraLa na thavuM joIe. vanamAM jaIne juo. tyAM sIdhAM saraLa vRkSo chedAya che. vAMkAM vRkSo UbhAM rahe che. eTale ke bacI jAya che. ] mANasa jaMgalamAM lAkaDAM kApavA jAya to sIdhAM vRkSo, sIdhI DALIo tarata kApavA lAge che. jemAM mahenata paDe ema hoya evAM vRkSone choDI devAmAM Ave che. vAMkA mANasone koI satAvatuM nathI. sIdhI AMgaLIe nahIM, vAMkI AMgaLIe thI nIkaLe che - evI lokoktio mANasane kuTilatAnA pATha zIkhave che ane bhramita karI nAkhe che. paraMtu AvI nItirItinuM jyAre pariNAma Ave che ane moTI kiMmata cUkavavI paDe che tyAre mANasanI AMkha khUle che. kuTilatA thoDo vakhata phAvI zake che, kAyama nahIM. saraLatA haMmezAM saphaLatA apAve che. kuTilatA kAtaranuM ane saraLatA soyanuM kAma kare che. te sattA sUvA, vAdevA hartarI 1 sIdhI lAkaDIno cAlavA mATe ane vAMkI lAkaDIno baLataNa Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 106 jinatattva tarIke upayoga thAya che. eTale ja kahyuM che : In character, in manners, in style, in all things, the supeme excellence in simplicity. zrI hemacaMdrAcArye "yogazAstramAM Arjavane mahAna auSadhi tarIke oLakhAvyo che : tadArjava mahauSadhyA jagadAnaMdahetunA / saraLatAne mRdutA sAthe saMbaMdha che. mRdutA hoya to ja saraLatA Ave. jemanA jIvanamAM mRdutA na hoya temanA jIvanamAM saraLatA Ave nahIM ane Ave to Take nahIM. jIvanamAMthI vakratAne kADhavA mATe mRdutA sahAyarUpa che. udAharaNa ApavAmAM Ave che ke loDhAno saLiyo vAMko hoya ane tene sIdho karavA mATe TIpavAmAM Ave to vAra lAge che, paNa ene garama karyA pachI eTale ke mRdu karyA pachI TIpavAmAM Ave to vAra lAgatI nathI. vaLI, sahiSNutA e saraLatAnI kasoTI che. mANasa jyAre muzkelImAM mukAya che, potAnI pratiSThAno prazna Ubho thAya che, potAnuM kharAba bolAze evI ciMtA thAya che, potAne moTo geralAbha thavAno bhaya upasthita thAya che tyAre saraLatA mUkI de che ane asatya, daMbha, mAyAcArano Azraya le che. gAMdhIjIe kahyuM che ke self-suffering is the truest test of sincerity. saraLatAnA guNavALI vyakti sahana karavA mATe taiyAra hovI joIe. te sarva rIte nirbhaya hoya che, hovI joIe. manuSyanA manamAM jyAM sudhI rAga, Asakti, lobha ityAdi paDelAM che tyAM sudhI uttama prakAranI saraLatA sudhI te pahoMcI zakato nathI. sAmAnya prakAranI saraLatA ghaNAmAM jovA maLaze, paNa evI saraLatAne sAdhanA dvArA vadhAre vizuddha pariNAmavALI banAvavI joIe; banAvI zakAya che. Asakti ane temAM paNa sUkSma Asakti sahelAIthI chUTatI nathI. sthUla ane sUkSma AsaktinA paNa ghaNA prakAro che. emAM ekamAMthI chUTavAno prayatna kare tyAM bIjI AsaktimAM mANasa sapaDAya che. Asaktione coranAM sUMbaDAM sAthe sarakhAvavAmAM Ave che. eka core koI khetaramAMthI ghaNAM tuMbaDAM corI lIdhAM, paNa e bhAgato hato tyAM kheDUtane khabara paDI. te pAchaLa paDyo. core taLAvamAM jaI tuMbaDAM saMtADavAno prayatna karyo, paNa taravAnA svabhAvavALuM tuMbaDuM pANImAM nIce dabAvIne rAkhe tyAM bIjuM tuMbaDuM upara AvI jAya. Asaktio paNa evI che. eka dabAvo tyAM bIjI pragaTa thAya, enA upara vijaya meLavavA mATe bhAre mAnasika puruSArtha karavAno rahe che. saraLatA emAM sahAyaka bane che. je mANasa saraLatA choDI Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 107 Arjava mAyAcAra kare che te potAnuM hita sAdhI zakato nathI. upAdhyAya zrI yazovijayajIe kahyuM che : nayana, vacana, AkAranuM, gopana mAyAvaMta; jeha kare asatI pare, te nahIM hitakara taMta. saraLatA ane vakratA baMne ochAvattA pramANamAM keTalAkamAM hoya che. koIkamAM saraLatA vadhu ane vakratA ochI hoya che, to koIkamAM vaktA vadhu ane saraLatA ochI hoya che. ene mATe caubhaMgI batAvavAmAM Ave che; saraLa, saraLavada, vakrasaraLa ane vakra. vakratA vAMsanI ziga jevI, gheTAnA zigaDA jevI, gomUtranI dhAra jevI ane dAtaraDA jevI ema cAra prakAranI zAstrakAro batAve che. emAM uttarottara vadhu vakratA jovA maLe che. vakratAne bIjanA caMdra sAthe paNa sarakhAvavAmAM Ave che. ane caMdra jema potAnI vakratA roja ochI karato jAya che tema sAdhake vakratA dUra karI pUrNatA tarapha pahoMcavAnuM che. sApanI gati vakra hoya che, paNa daramAM dAkhala thavA mATe sIdhA thavuM ja paDe che, tema dharmanA kSetre saraLatA anivArya che. pAzcAtya philasUpha kAnTe kahyuM che : "Sincerity is the indispensable ground of all conscientiousness and by consequence of all heartfelty religion.' manuSya svArthaparAyaNa prANI che. potAno svArtha saMtoSavA mATe e asatya ke ardhasatyano Azraya le che. kyAreka te IrAdApUrvaka mauna seve che, goLa goLa bole che athavA hoya tenA karatAM bhinna rajUAta kare che. te atizayokti ke alpoktino upayoga, prayoga kare che. jyAM svArthaprerita kAryo ke vANI hoya tyAM saraLatA na hoya, potAnA svArtha khAtara mANasa hiMsA, corI ke evAM moTAM pApo karatAM paNa acakAto nathI. tevA mANasothI saraLatA yojano dUra hoya che. jyAM manamAM svArtha nathI hoto ane jagatanA sarva jIvonA bhalAnI bhAvanA ramatI hoya che tyAM kazuM chupAvavAnuM hotuM nathI. eTale AMtarabAhya nikhAlasatA, prAmANikatA, pAradarzitA tyAM svayameva vikase che. tyAM saraLatA svAbhAvika svarUpe prakAze che. sAmAnya vyaktimAM saraLatA ane vakratAnA pramANamAM prasaMga ane paristhiti anusAra vadhaghaTa thatI rahe che. jyAM sudhI svArthano cittamAM udaya nathI thato tyAM sudhI saraLa rahevuM agharuM nathI. svajano sAthenA vyavahAramAM saraLa rahenAra mANasa anya sAthenA vyavahAramAM pAko banI zake che. Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 jinatattva dhanasaMpattinI relamachela vakhatanI saraLatA Arthika muzkelImAM TakatI nathI. A badhAmAM apavAdarUpa manuSyo paNa hoya che. sAdhusaMto ane gRhastha sAdhako potAnI saraLatAne TakAvI rAkhe che ane saMvardhita kare che. jema pahelAM cittamAM kuTilatA hoya ane pachI saraLatA Ave ema bane che, tema pahelAM saraLatA hoya ane pachI bIjA vicAre kuTilatA Ave evI ghaTanAo paNa bane che. jUnA vakhatanI eka DosI ane ghoDesavAranI vArtA jANItI che. jAtrAe gayelI DosI potAnA mAthe poTalAno bhAra lAgatAM pasAra thatAM dhoDesavA2ne kahe che ke, 'bhAI, mAruM poTaluM jarA gAma sudhI ghoDA para mUkavA de. huM thAkI gaI chuM.' ghoDesavAre nA pADI ane cAlato thayo. paNa pachI enA manamAM kapaTa jAgyuM. ene thAya che ke, 'DosInA poTalAmAM paisA-ghareNAM haze. poTaluM laIne ghoDo doDAvI jaIza.' ema vicArIne te pAcho DosI pAse Avyo. A bAju DosI manamAM vicAra kare che ke, 'sAruM thayuM sAruM thayuM mAruM poTaluM na ApyuM. laIne jo e bhAgI jAya to mArAM paisA-ghareNAM badhuM jAya.' ghoDesavAre pAchA AvI DosI pAse poTaluM mAgyuM tyAre enA moDhA paranA bhAva samajI laIne DosIe kahyuM, 'bhAI, have nathI ApavuM. je tane kahI gayo e mane paNa kahI gayo che.' lAlacanA prasaMge mANasanA manamAM luccAI pragaTatAM vAra nathI lAgatI. mANasanuM phaLadrupa bhejuM svArthanI avanavI tarakIbo zodhI kADhe che. eTale ja probhano sAme potAnI saraLatAne TakAvI rAkhavA mATe viziSTa manobaLa, AtmabaLa joIe. zramaNa samudAyamAM paNa ema manAya che ke bhagavAna RSabhadevanA kALanA zramaNo jaDa ane saraLa hatA. ajitanAthathI pArzvanAtha bhagavAnanA kALanA zramaNo prAjJa ane saraLa hatA ane bhagavAna mahAvIra svAmInA kALathI zramaNomAM jaDatA ane vakratA AvI gaI hatI. RSabhadevanA kALanA zramaNonI saralatAnuM udAharaNa ApavAmAM Ave che. eka vakhata zauca mATe gayelA zramaNone pAchA pharatAM vAra lAgI to guru mahArAje pUchyuM, 'kema ATalI badhI vAra lAgI ?' ziSyoe kahyuM, 'gurudeva ! mArgamAM eka naTa nRtya karI rahyo hato te jovA ame UbhA rahyA eTale vAra lAgI.' guru mahArAje kahyuM, 'ApaNAthI naTanuM nRtya jovA mATe na UbhA rahevAya.' Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Arjava 19 keTalAka divasa pachI pharI ekavAra ziSyo moDA AvyA tyAre gurudeve kAraNa pUchayuM. ziSyoe kahyuM, "Ape naTanuM nRtya jovAnI nA pADI hatI, paNa Aje mArgamAM eka naTaDInuM nRtya cAlatuM hatuM eTale te jovA ame UbhA rahyA hatA.' guru mahArAje samajAvatAM kahyuM, "bhAI, naTanuM nRtya jovAnI nA pADI tyAre emAM naTaDInA nRtyanI vAta AvI ja gaI hatI.' ziSyoe tarata potAnI bhUla kabUla karI lIdhI. teo prAjJa nahotA, paNa saraLa hatA. evuM ja bIjuM eka dRSTAnta ApavAmAM Ave che. eka ziSya bhikSAmAM phakta eka ja vaDuM lAvyo ane guru mahArAjane batAvyuM. guru mahArAje pUchyuM : zuM Aje bhikSAmAM phakta eka ja vaDuM tane koIe ApyuM ?" ziSya kahyuM, "nA mahArAja ! vaDAM to vadhu ApyAM hatAM, paNa mane thayuM ke emAMthI aDadhAM to Apa mane Apazo ja. eTale meM mArA bhAganAM garamAgarama vaDAM khAI lIdhAM. pachI thayuM ke ApanA bhAganAM vaDAM paNa Apa ekalA to nahIM khAo. ema samajIne emAMthI aDadhAM vaDAM vaLI pAchAM meM khAI lIdhAM. rastAmAM ema karatAM karatAM chevaTe ApanA bhAganuM eka vaDuM rahyuM te lAvyo chuM.' gurue kahyuM, "mane mUkIne ATalAM badhAM vaDAM tAre gaLe UtaryA kevI rIte ?' saraLa ziSya kahyuM, "batAvuM, guru mahArAja ? A rIte UtaryA.' ema kahI ziSya chelluM vaDuM paNa khAI lIdhuM. A to saraLatAnA bhAvane samajavA mATe mAtra kAlpanika dRSTAnto che. samajaNa vagaranI A saraLatA che. bALakonI, mUrkha mANasonI, bhoLA lokonI, sAmAnya samajaNavALA lokonI tathA jJAnI puruSonI saraLatAmAM paNa vividha prakAro hoya che. AtmajJAnamAMthI pariNamatI ane AtmajJAna tarapha laI jatI saraLatAnuM ja mUlya mokSamArgamAM savizeSa che. AtmArthI, mumukSu jIvamAM saraLatA hovI Avazyaka ja nahIM, anivArya che. saraLatAthI anya guNo pragaTa thAya che ane doSonuM nivAraNa thAya che. rasoDuM 3gyamUkSma arthAt saraLatAthI zuddhi thAya che. asaraLa jIva jaladI Atmahita sAdhI zakato nathI. saraLa pariNAmI jIva tattvanA tAtparyane tarata pAmI zake che. vyAvahArika bAhya saraLatA karatAM AMtaramananI doSarahita pAramArthika saraLatA Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 110 jinatattva jIvane aMtarmukha thavAmAM ane Atmahita sAdhavAmAM upakAraka bane che. mATe pAramArthika saraLatA upAdeya che. Arjava jyAre tenI uttama koTie pahoMce che tyAre te samyakdarzana sahita ja hoya che. saraLatAthI udAratA, madhyasthatA, vizALatA ityAdi guNo prApta thAya che. saraLa jIva potAnA doSonuM avalokana kare che ane teno svIkAra karI le che. te doSone dUra karavA mATe tathA potAnI bhUlonuM punarAvartana na thAya te mATe satata jAgrata rahe che. te bIjAno prItipAtra bane che. asaraLa jIva potAnA doSono svIkAra karavAne badale bacAva kare che. bauddhika stare potAnA doSo samajAtA hovA chatAM tenA aMtaramAM tene mATe prIti rahe che. eTale ja te bIjAnI prIti gumAve che. tattvanI dRSTie joIe to Arjava arthAt saraLatA e AtmAno svabhAva che, guNadharma che. AtmAno e guNa hovAthI nigodanA jIvothI mAMDIne siddhagatinA jIvomAM e rahelo che. nigodamAM e AvarAyelo che ane kevalI bhagavaMto tathA siddhagatinA jIvomAM e pUrNapaNe prakAzita che. potAnAmAM rahelA ArjavanA guNane pUrNapaNe prakAzita karavAnuM lakSya AtmAthI jIvonuM hovuM joIe.